Niedościgniony puch

Puch jaki jest każdy widzi

Puch jest naturalna ociepliną znaną ludziom od tysięcy lat. Nadal niedoścignioną pod względem termicznym. Pomimo postępu technicznego, tworzenia coraz to nowych włókien oraz stosowania nanotechnologii, współczesna chemia nadal jest odległa od tego ,by stworzyć ocieplinę, która dorównywałaby dobrej jakości puchowi. Można nawet zaryzykować stwierdzenie, że każdy produkt branży outdoor, wypełniony puchem, jest dwukrotnie lżejszy od swojego syntetycznego odpowiednika. Stwierdzenie to dotyczy oczywiście wysokiej jakości puchu. Co ciekawe, puch naturalny przewyższa syntetyki także pod względem "pakowności". Każdy dobrej jakości produkt zajmuje 1/3 objętości jego termicznego odpowiednika syntetycznego, Najdoskonalsze produkty przemysłu chemicznego nie dorównują średniej jakości puchowi. Co za tym idzie naturalna ocieplina wraca do łask mimo, iż pierwszy seryjnie produkowany śpiwór puchowy ujrzał świat 120 lat temu.. Przy obecnej tendencji do "odchudzania" ekwipunku, naturalny puch staje się jedynym sposobem na znaczne obniżenie wagi ekwipunku, przy zachowaniu odpowiednich właściwości termicznych. Dodatkowo prócz obniżenia wagi zyskujemy także zmniejszenie objętość. Wszystko to przekłada się na znaczne zwiększenie naszych możliwości w terenie możemy pokonywać dłuższe dystanse idąc szybciej. Kolejna cechą puchu jest jego duża rozpiętość temperaturowa. Przykładowo sweter puchowy¹ możemy stosować zarówno przy +10°C jaki przy -20°C. Takiego komfortu nie zapewni nam żaden polar ani żadna bluza z ociepleniem syntetycznym, w dodatku sweter puchowy zajmie zaledwie ułamek objętości "polara".

Cyferki i numerki czyli parametry i normy

W odzieży oraz śpiworach stosowany jest puch o różnych parametrach i właściwościach. W dużym uproszczeniu (pomijając trwałość i wytrzymałość) -im większa rozprężność puchu tym więcej uwiezionego w nim powietrza a tym samym większa izolacyjność termiczna danego produktu. Prawidłowo uszyty produkt powinien zawierać minimalna ilość puchu niezbędna do pełnego wypełnienia komory. W przeciwnym razie termika będzie gorsza mimo zastosowania większej ilości ocieplenia. Parametr określający jakość puchu zwyczajowo określa się w calach lub centymetrach sześciennych. Dokładniej podaje się jaką objętość zajmuje jedna uncja puchu, przy czym zakłada się że puch ten musi unieść ciężar 68g (na powierzchni 44cm2)². Ciężar ten odpowiada mniej więcej ciężarowi tkanin stanowiących powlokę komory puchowej. Puchy stosowane przemysłowo charakteryzują się parametrami od 200cuin do 900cuin przy czym firmy zaczynają podawać parametr dopiero od 600cuin, Wynika to z faktu iż puch taki przewyższa właściwościami termicznymi wszystkie stosowane ocieplany syntetyczne³, biorąc pod uwagę tą sama wagę ocieplenia. Najlepsze ociepliny syntetyczne2, są porównywalna z puchem o parametrze 500-590cuin, w zależności od przyjętej metody pomiaru. Niższych parametrach z reguły się nie podaje,. Niektórzy dostawcy puchu podają paremia ze znakiem + co oznacza że faktyczne właściwości puchu są o 5-45cuin wyższe, jest to swego rodzaju gwarancja jakościowa producenta puchu⁴. Drugim parametrem charakteryzującym zastosowany puch jest stosunek puchu do pierza podawany w tak sposób: 90/10 co oznacza że w próbce mamy 90%puchu i 10% pierza. Najlepszy obecnie dostępny (w ilościach produkcyjnych) puch 900+ cuin⁵ charakteryzuje się stosunkiem 97/3 przy czym odbywa się to kosztem żywotności wypełnienia. Powyższe dane dotyczą głównie puchu gęsiego, cechującego się wyższymi parametrami od puchu kaczego. Zastosowanie puchu kaczego nie pozwala na przekroczenie parametru 600+ stad w celu obniżenia kosztów niektórzy producenci stosują mieszankę puchu gęsio kaczego o parametrach dochodzących nawet do 700cuin. Wyjątkiem od reguły jest najlepszy dostępny na świecie puch edredonowy, zbierany po porze lęgowej z gniazd dzikiej Kaczki edredonowej. Kaczki wyskubują puch, który tracą na skutek procesu hormonalnego jaki zachodzi w ich organizmach, przed złożeniem jaj i wyścielają nim gniazda by izolować je od środowiska zewnętrznego. Puch ten przewyższa właściwościami najlepsze puch gęsie. Problemem jednak jest jego pozyskanie wymagające ręcznego zbioru w dość niebezpiecznym terenie (próby hodowli tego ptaka mijają się z celem gdyż puch hodowlany nie dorównuje parametrami zwykłemu puchowi gęsiemu).

Kompromisy Konstukcyjne

W ekwipunku wykonanym z puchu stosowane jest 6 podstawowych konstrukcji:

• komory pikowane - pozwala na stworzenie najlżejszego wyrobu, jednak ze względu na mostki termiczne w miejscach przeszycia znacznie spada termika produktu. Ograniczeniem tez staje się objętość takich komór
• komory pikowane z dodatkowymi komorami powietrznymi - rozwiązanie to uwzględnia powstanie dodatkowej, nie wypełnionej puchem, komory powietrznej w miejscu przeszycia. Rozwiązanie to charakteryzuje się znacznie lepszymi właściwościami termicznymi niestety kosztem wagi produktu. Podobnie jak bezpośrednie przeszycie powoduje ograniczenie docelowej objętości komory. Rozwiązanie to jest udanym kompromisem dla lekkiej odzieży docieplającej
• komory H - są najczęściej spotykanym rozwiązaniem ze względu na oszczędność materiału i stosunkowa prostotę szycia. Zastosowanie takiej konstrukcji znacznie zmniejsza mostki termiczne (w stosunku do wcześniej wymienionych konstrukcji), Jednakże w skrajnych warunkach mostki termiczne są odczuwane przez użytkownika. Jest to najtańsze rozwiązanie dla cieplejszej odzieży lub śpiworów.
• komory Z - jest to lepsza odmiana komór typu H dzięki przesunięciu górnej i dolnej tkaniny względem siebie miejsca przeszyć nie znajdują się bezpośrednio obok siebie co niweluje mostki termiczne. Konstrukcja taka pozwala na uzyskanie znacznie niższej wagi niż w przypadku komór V (lub trapezowych) przy jednoczesnym zapewnieniu zbliżonej izolacyjności. Ze względów konstrukcyjnych komory typu Z stosuje się właściwie wyłącznie w śpiworach
• komory trapezowe - są odmiana komór Z gdzie poszczególne przegrody są naprzemiennie nachylane raz w jedną raz w druga stronę pozwalając na zastosowanie tego rozwiązania w odzieży. Rozwiązanie to jest stosowane także w bardzo ciepłych śpiworach jako tańsze oraz lżejsze od komór typu V
• komory V - ą najlepszym pod względem termiki rozwiązaniem stosowanym w wyrobach puchowych, niestety jest to również najcięższa konstrukcja, występują tu trzy pełne warstwy tkaniny (przy czym tkanina wewnętrzna to z reguły rodzaj szermezy).

W śpiworach ekspedycyjnych oraz tych które używane są w warunkach arktycznych stosuje się wielowarstwowy układ komór najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest połączenie dwóch układów H. Innych możliwości jest bardzo wiele włącznie z ozywaniem ocieplin syntetycznych jako zewnętrznej warstwy śpiwora. Okładów wielowarstwowych nie stosuje się w odzieży.

Pucho szczelność

Wszystkie wyroby puchowe wymagają stosowania odpowiednich tkanin zabezpieczających przed migracja puchu. Czyli upraszczając sprawę tkanina musi być na tyle gęsta by puch oraz wmieszane do niego (3-15% wagi) piórka nie miały możliwości przebicia materiału i przedostania się na zewnątrz. Wyroby puchowe z lat '80 i wcześniejszy charakteryzowały się brakiem pucho szczelności, stad właśnie biorą się opowieści o wszędobylskich piórkach trafiających nawet do jedzonych posiłków na wyprawach wysokogórskich. W tkaninach z tamtych lat puch wydobywał się na zewnątrz wyrobu przez sama powlokę tkaniny co w obecnych czasach jest nie dopuszczalnym zjawiskiem. Obecnie każdy producent tkaniny udziela gwarancji pucho szczelności na swoje produkty tym samym jedynym miejscem narażonym na migracje puchu na zewnątrz są szwy. W prawidłowo wykonanym produkcie zjawisko takie ograniczone jest do minimum. Pucho szczelność można zapewnić tkaninie na trzy sposoby. Pierwszym z nich jest utkanie materiału który w przekroju swoja strukturą przypomina labirynt, wadą tego rozwiązania jest stosunkowo duża waga metra kwadratowego tkaniny. Drugą metodą będącą niejako w opozycji do poprzedniej jest zastosowanie cienkich lecz gęsto ułożonych włókien pokrywanych następnie polimerami (spienionym polipropylenem, teflonem, silikonami⁶) Metoda ta pozwala na otrzymanie bardzo lekkich tkanin takich jak pertex quantum czy litegram⁷ Trzecią metodą jest uplecenie bardzo gęstej tkaniny i poddanie jej obróbce termicznej przez co tkanina jest uszczelniana. W dużym uproszczeniu polega to na nadtopieniu wewnętrznej powierzchni tkaniny przez co uzyskuje się lekką pucho szczelna tkaninę (lżejszą od tych wymienionych w punkcie pierwszym). Oprócz wymienionych występują także tkaniny pokrywane dodatkowo membranami jednak ich wada jest waga i skraplanie się wilgoci jaka oddaje do śpiwora nasze ciało, a jest to około pół litra potu w ciągu nocy.